Fezz Audio Luna Mini

Fezz Audio Luna Mini

Een buizenversterker, klein maar oh zo dapper

Fezz Audio is een nieuwe naam bij Lexicom Multimedia. Het Poolse bedrijf heeft zich gespecialiseerd in het vervaardigen van versterkers met elektronenbuizen. U kent ze wel, of nog wel, die glazen stolpen waaronder een gloeidraad oplicht, meestal trots geplaatst bovenop een versterker. Dat Fezz met buizen werkt is niet verwonderlijk als je even in de historie van het bedrijf duikt.

Drijvende krachten achter het bedrijf zijn de broers Maciej en Tomasz Lachowski, samen met hun inmiddels 75-jarige vader. Vader was de oprichter van Toroidy, een Poolse fabrikant van transformatoren die nog steeds onder die naam trafo’s maakt. Voor eigen gebruik in Fezz en voor derden. Zijn twee zoons gaf hij een technische opleiding mee: één in de elektronica en de andere in sterkstroomtechniek. De twee ware muziekliefhebbers met een sterke interesse in techniek, bovendien met een technisch onderlegde vader bij de hand, bouwden al voor hun studie aan de universiteit hun eigen versterkers. Inmiddels doen ze dat dus professioneel onder de naam Fezz Audio.

Wie en wat is Fezz Audio

Eigenlijk begint het verhaal van Fezz Audio met het zoeken naar een mogelijkheid om een uitgangstransformator uit te voeren als ringkern. Toroidy specialiseerde zich al langer in ringkern modellen, maar die werden uitsluitend ingezet als voedingstrafo. Op een audioshow in Warschau in 2015 toonde niemand interesse in de trafo’s, wel in de versterker die de broers daarvoor hadden gemaakt. In 2016 werd daarom de focus gelegd op de versterker zelf, inmiddels in een verkoopbaar jasje gestoken. Dat was een succes! Gemaakt in eigen huis, waar naast trafo’s wikkelen ook printplaten geëtst worden en voorzien van onderdelen. Uiteraard ging het om een buizenversterker. De interesse bleek zo groot dat Fezz Audio een feit werd.

Versterkers vonden al snel gretig aftrek, maar waren in vormgeving te weinig opvallend. In 2019 is daarom een Pools bedrijf ingehuurd dat zich bezig ging houden met de vormgeving. Gedurende twee jaar is gewerkt aan de Evolution lijn, de huidige vormgeving van Fezz Audio. Belangrijkste eisen: het ontwerp moet te produceren zijn, alle onderdelen moeten in de behuizing passen, een kap moet passen over de buizen voor veiligheid en het product moet visueel aantrekkelijk zijn. Al snel wist het Evolution ontwerp een prestigieuze Red Dot Award te winnen, de versterkers staan sindsdien zelfs in een architectuurmuseum in Warschau permanent tentoongesteld.

Qua schakeling is er weinig aangepast ten opzichte van de eerste Fezz versterkers. Voornamelijk de kasten zijn anders. Fezz heeft voor de behuizing gekozen voor een ontwerp met ronde hoeken aan de voorzijde. Omdat voor diverse versterkers verschillende afmetingen nodig zijn, maakt Fezz zijn modellen anders in breedte en diepte, wel altijd gelijk in de hoogte van het chassis. Dat maakt dat verschillende types naast elkaar, versterker, dac, phonoversterker, toch altijd combineren. Fezz biedt voor veel modellen de rondlopende voor-zijkant aan in een zevental kleuren. Zwart, bruin, rood, wit, groen, zilver- en goudtint.

Elke versterker heeft een autobias zodat een gebruiker nooit omkijken heeft naar de biasinstelling en niet hoeft te rommelen met schroevendraaiers en voltmeters. Een afstandsbediening hoort bij elke versterker, net als een beschermkap voor de buizen. Fezz levert de versterkers altijd met gepaarde buizen. Mocht een buis defect raken, dat kan altijd, dan is aan de hand van het serienummer van het apparaat vast te stellen welke buis als vervanger past. Via uw dealer wordt de distributeur verwittigd en daarna Fezz in Polen. Het is niet nodig om alle eindbuizen tegelijk te vervangen. Levering van de vervangende buis geschiedt vanaf de distributeur aan de dealer, de distributeur heeft daartoe een voorraad, of rechtstreeks vanuit Polen. Op buizen wordt drie maanden garantie gegeven, op apparatuur twee jaar.

Fezz Audio Luna Mini

Een Fezz Luna Mini is een single-ended klasse A geïntegreerde buizenversterker. Daarvoor wordt per kanaal een JJ Electronics E34L (=EL34) buis gebruikt die een vermogen levert van circa 10 Watt. Dat lijkt mogelijk bar weinig in de tijd van klasse D versterkers die met gemak 100 tot 500 Watt leveren, maar wie zorgvuldig zoekt naar een passende luidspreker, komt er al snel achter dat in een middelgrote huiskamer, studeerkamer of luisterruimte, 10 Watt meer dan genoeg is. Als stuurbuizen worden Electro Harmonix 12AX7 buisjes gebruikt, veelal beter bekend onder de aanduiding ECC83. Allemaal buizen die in ruime mate voordelig verkrijgbaar zijn van vele merken. De levensduur van een EL34 is al snel 3000 uur, van een 12AX7 wel 10.000 uur. Met elke dag van een jaar 3 uur spelen is vervanging pas na 3 jaar in zicht. Aan de achterzijde van een Luna Mini vindt u drie RCA ingangen, de luidsprekeraansluitingen en mono subwoofer uit. Tevens zit daar een expansion slot waar een module in past als dac, phono of bluetooth. Met zijn bescheiden voetafdruk vraagt een Luna Mini niet om veel ruimte. Wel telt de hoogte van de versterker zelf, door de buizen en de kap. De Luna Mini is slechts in twee uitvoeringen leverbaar: Black Ice of Moonlight. Een afstandsbediening voor volume, bronkeuze en aan/uit wordt meegeleverd.

Een passende set

Wie met een Luna Mini wil spelen zal al snel zoeken naar een gemakkelijk aan te sturen luidspreker met een rendement dat boven de 90 dB ligt, tot aan een hoorn als u daarvan houdt. Na wat zoeken koos ik voor een Audiovector QR-1 SE monitor, die ondanks zijn rendement van 86 dB aan 4 Ohm perfect wist te presteren aan de 2 x 10 Watt. Hulde aan de Luna Mini en zijn krachtige uitgangstransformatoren. De bron werd een tweede opgave: Lumin D3 met een SBooster als voeding of een Matrix Audio een TS-1 netwerkspeler. Het werd na wikken en wegen toch de Matrix audio, die speelt wel helderder dan een Lumin, maar is tevens wat detailrijker in mijn oren. Ook wel fijn is de hoofdtelefoonaansluiting op een TS-1, want die zit niet op een Luna Mini. Bekabeling, het zal u niet verbazen bij Lexicom Multimedia, het werd allemaal Chord Company, al heb je niet meer nodig dan drie netsnoeren, een interlink, luidsprekerkabels en een ethernet kabeltje. Qua prijzen hebben we niet overdreven en een passend geheel gezocht. Ideaal voor een muziekliefhebber die niet te hard speelt, of voor een studeerkamer waar kwaliteit op prijs wordt gesteld. Zelfs uitstekend geschikt voor een niet al te grote dedicated luisterruimte om in alle rust van muziek op niveau te mogen genieten.

Verse oogst

Elena Kole was voor mij een nieuwe naam, deze pianiste en componiste speelt haar eigen werk op het album “Once on this planet” waarvan ik de titelsong afspeel. Mooie, dromerige pianomuziek die met verve en helderheid wordt gespeeld door de combinatie van Matrix Audio, Audiovector, Chord company en de lieve, kleine, dappere Fezz Audio Luna Mini geïntegreerde buizenversterker. Jammer dat de track maar iets meer dan twee minuten duurt, de Luna Mini is in staat je te betoveren met zijn ruimhartige klank die bij Elena de hogere noten kort en snel laat klinken, terwijl de lage tonen lang aanhouden en de ruimte weten te vullen met een vloeiend spel. Het was even zoeken naar een luidspreker die goed past bij de Fezz versterker, een Audiovector QR-1 SE bracht uitkomst waar een Spendor A1.2 net teveel over de top was in de hoge tonen. Een Audiovector heeft als bijkomend voordeel een hoger rendement, wat helemaal geen kwaad kan aan een versterker waar per kanaal één EL34 buis moet zorgen voor het vermogen. Dat is geen vetpot en vraagt om een zorgvuldige match. Die zoals ik kan beluisteren, daarna zijn vruchten afwerpt. Zelfs al heeft de concertvleugel niet de grootsheid zoals die bereikbaar is bij een heel zware versterker, gekoppeld aan een forse staande luidspreker, binnen de beperking kun je volop genieten van muziek. Reden genoeg om veel meer tracks van haar album af te spelen, wat ik met liefde aan het doen ben.

Net terug uit Frankrijk kwam ik thuis met wat Franse CD oogst, al viel het dit jaar tegen wat ik kon vinden. Uit het stapeltje trek ik virtueel (immers de CD’s zijn geript) “Les amoureux en blue” van dwarsfluitiste Iris Daverio, benoemd tot eerste fluitiste van de Parijse Opera. Geen al te toegankelijke muziek, Ravel, Poulenc, Gaubert en Holmès composities vallen bij mij in de categorie ‘niet alledaags te pruimen’, de opname is wel erg mooi geworden en alleen dat is al een reden om de muziek af te spelen. Hoewel de credits uitsluitend Daverio en pianist Jean-Paul Gasparian vermelden, zijn er veel meer instrumenten te beluisteren in een aantal tracks. Waar telkens de dwarsfluit de hoofdrol heeft. Muziek wordt breed uitgemeten in de luisterruimte van Lexicom Multimedia, weet ondanks de kleine versterker, misschien wel dankzij de kleine Fezz Luna Mini, een complete stage te vullen die zich ruim tussen en om de luidsprekers weet uit te spreiden. Luidsprekers die zelf weten te verdwijnen, wat altijd een teken is dat de versterker niet alleen capabel is, maar ook weet hoe je ruimtelijkheid bewaart als dat beschikbaar is in de opname. Een gegeven dat eenvoudiger bereikbaar is in een simpele schakeling van een single ended buizenversterker, dan in een complexe transistor variant. Waarbij voor een buis geldt dat de uitgangstransformator hierin een heel belangrijke rol speelt.

Jubileum uitgave

Ik blijf nog even bij de Franse dames, Camille en Julie Berthollet hebben een vast plaatsje in mijn hart. Viool, piano en cello bespelen de zusjes al jaren samen op diverse albums. Om dat te vieren is onder de toepasselijke naam “10 ans!” een compilatie uitgebracht van hun werk. Werk variërend van “Ave Maria” tot “We are the champions”. Erg fraai is onder meer “Csárdás” voor twee violen en piano. De Fezz ziet kans de twee zusjes elk als entiteit neer te zetten, links en rechts van de centraal opgestelde vleugel. Het spel is snel, zuiver en gaat nergens de fout in. Niet met de violen die behoorlijk tekeer gaan, evenmin met de vleugel die fors geweld ten toon kan spreiden. Lage tonen zijn niet het meest in de hand gehouden en zwabberen van tijd tot tijd een beetje, dan kan ook nauwelijks anders met een single ended EL34 als eindbuis, maar het is totaal niet storend in de weergave. Een vioolconcert in een arrangement van Kreisler zet een grote glimlach van genoegen op mijn gezicht. De neiging tot dansen door de luisterruimte moet ik onderdrukken, hier wordt een mens heel vrolijk van. Het was een solo van Julie dit keer, op het album gevolgd door Vivaldi waar juist Camille de boventoon voert. Een werk met orkest dat groot wordt afgebeeld. Je kunt hierbij mooi in de diepte het orkest in kijken dat zich vooral in hoogte en breedte laat neerzetten.

Afgaande op de hoes, een cello in de handen van een mooie dame, kocht ik in een Franse FNAC “Alamar” van Ana Carla Maza. Niet wetende dat ik verrast zou worden met Cubaanse jazz muziek, met zang van Ana, haar cellospel, een band met piano, slagwerk en gitaar. Weer eens iets heel anders. Opnieuw een redelijk goede opname waarop elk instrument de nodige aandacht krijgt. Her en der een beetje rauw opgenomen, luister maar eens naar de achtergrond zang op de track “Me lieva a t”. Als het digitale niveau wat verder onder de 0 dB was gehouden, dan konden we nog wat beter genieten. Percussie staat er wel heel fraai op, net als haar cello op de titeltrack “Alamar” die met 1.58 minuut veel te kort is naar mijn smaak. Cello heeft daadwerkelijk body, zelfs met de relatief kleine Audiovector en blijft met zijn hogere frequentiebereik strakker dan een contrabas. Ik voel al aan mijn water dat barokmuziek genieten wordt met Fezz Luna Mini. Eerst nog even smullen van Cubaanse klanken op “Corazoncito mio” dat letterlijk ‘mijn lieverdje’ betekent volgens DeepL, heel toepasselijk voor de Fezz versterker. Want net als bij dames Berthollet word ik heel vrolijk van de klanken.

Snelheid

Iets heel anders, oud maar niet versleten: “The nightfly” van Donald Fagen. Wat je direct terug hoort is de snelheid van de versterker die zich uitstekend laat vertalen door de eveneens snelle bandtweeter van een Audiovector. Het maakt de muziek lekker puntig en ritmisch, neemt je mee de compositie in. Achtergrond zang komt mooi naar voren, het keyboard van Fagen speelt er lustig op los. Er is wel een ‘maar’, je moet een beetje gas geven met de volume regelaar anders wordt de weergave erg vlak. Dat ligt meer aan het album, dan aan de setup, immers het is voor het eerst dat ik dat gevoel krijg. Volgens de aanduiding van Roon zit er erg weinig dynamiek in de opname, wat ik bij deze kan bevestigen. Het Fagen album “Kamakiriad” doet dat veel beter als ik daarvan “Snowbound” speel. Meer pit, meer dynamiek, hakkend slagwerk, al zegt Roon dat de dynamiek niet anders is. Misschien omdat de achtergrond stiller is bij dit album, waar zowel de netwerkspeler als de versterker met liefde van profiteren en dat gegeven meenemen in hun prestatie.

De spelers van historische muziek, verenigt door orkestleider Adrian Chandler onder de naam La Serenissima, hebben muziek geschreven door Guiseppe Antonio Brescianello in februari 2022 uitgevoerd en op laten nemen. Vast niet met Fezz Audio in gedachten, al kon ik op mijn klompen aanvoelen dat het een Luna Mini op het lijf geschreven is. Viool wist ik al dat het spel daarvan zuiver blijft en oorstrelend is, met meer strijkers als de bassen en de cello’s tot aan luit en soms fluitspel, is kamermuziek bij uitstek geschikt om af te spelen op een single ended buizenversterker. Mits die versterker kwaliteit meebrengt. Een EL34 buis is ronder en zachter van klank dan bijvoorbeeld een KT88 of KT120, past vaak beter bij akoestische instrumenten en (klassiek geschoolde) zangstemmen. Rock, elektronische muziek en doorsnede pop laat ik liever over aan de krachtiger KT varianten, edoch ik gun een ieder zijn voorkeur in buizentechniek. Ook de keuze voor het merk van de buis speelt een rol, Fezz Audio is zo verstandig geweest om voor de Luna Mini te kiezen voor het altijd in ruime mate verkrijgbare JJ Electronics. Maar niets staat u in de weg om eens met andere buismerken te experimenten. Waarbij toekomst muziek is dat Fezz Audio een eigen productielijn voor elektronenbuizen aan het opzetten is. De buis is nog lang niet achterhaald. Dat alles sluipt in gedachten terwijl de muziek lustig speelt. Ik ga mij daar weer eens op concentreren, het is niet het medium dat telt, het is het resultaat.

Maar er is meer

Mij realiserend dat er meer is dan barok, zoek ik links en rechts in de speellijsten van Lexicom Multimedia en treiter de Fezz als eerste met “Evil dub” van Trentemoller. Nauwelijks vermogen tot beschikking en toch een conus flink laten wapperen. Niet op disco level, maar luid genoeg om realistisch te zijn. Verbazingwekkend dat het zo goed lukt, zelfs op een monitor luidspreker en een versterker met een dempingsfactor van minder dan 10. Ruiger is “My iron lung” van Radiohead, niks voor mij deze band, het speelt wel en gewoon goed. Net als “Running up that hill” in een uitvoering van Meg Myers, nou ja uitvoering, eerder een aanranding van het origineel. Dan toch liever “Gravity day 3” uitgevoerd door Einaudi. Lekker, mooi en spannend. Om de dag af te sluiten “Where we’re going” van Hans Zimmer uit de film “Interstellar”.

Met het voor Lexicom Multimedia nieuwe merk Fezz Audio kunnen we heel veel kanten op en reizen maken langs muzikale hoogtepunten. Getuige deze kleine, bescheiden, fraai ogende Luna Mini die tot nu toe alle muziek aankan die ik hem (of is het haar) voerde. De roem van een Fezz Luna Mini was de versterker al vooruit gesneld in een paar audiotijdschriften en op het web. Het maakte mij al nieuwsgierig en toen René Vet en Lex Kersten belden dat ik met de Luna Mini aan de slag kon, zat ik al bijna in de auto op weg naar Leidschendam. Immers de eigen oren tellen meer dan een geschreven recensie. Dat geldt voor iedereen, luister zelf en ervaar, de winkeldeur staat daartoe open.

Het werd even zoeken naar wat voor mij een combinatie is die klopt, mij bevalt en recht doet aan de kwaliteit van de versterker. Eenmaal gevonden met Matrix Audio en Audiovector stond niets meer in de weg om zelf te gaan beluisteren wat Fezz zoal in petto heeft. En dat viel niet tegen. Had ik ook niet verwacht omdat ik thuis al een tijdje speel met een Fezz Audio Sagita Prestige buizenvoorversterker en ook daar zeer tevreden over ben. Tot nu toe is elke kennismaking met Fezz Audio producten, bij Lexicom Multimedia, bij mij thuis en bij de importeur in huis positief verlopen. Fezz Audio is mooie aanwinst uit een Europees land, waar alles wat met de betere audio te maken heeft hogelijk wordt gewaardeerd en met liefde wordt geproduceerd.

Voor meer informatie over de Fezz Luna Mini: Fezz Luna Mini