Product reviews

Audes TT1700DC Power Conditioner met 2 trafo’s

Geplaatst op door Lex Kersten

Audes TT1700DC Power Conditioner: voor schakelende en lineaire voedingen

Over het nut van een power conditioner kunnen we het snel eens zijn, de netspanning die wij in huis krijgen van onze provider zit vol met vervuiling. In industriewijken is dat meer, in rustige woonwijken mogelijk minder, op het platteland juist weer meer. Storing die in onze geliefde audio- en beeldapparatuur zorgt voor onrust. Voor hardheid in het geluid, voor een kriebelend TV beeld, een nare slis op een stem en voornamelijk voor luistermoeheid. Dat willen we vermijden en daarom zetten we netfilters in alle vormen en maten in.

Deze keer gaat het over een Audes TT1700DC power conditioner, plat gezegd een scheidingstransformator voor zowel schakelende als lineaire voedingen. Misschien praat ik nu al in raadselen en daarom maak ik van dit verslag meer een educatief verhaal dan een luisterimpressie. Met uitleg waar het over gaat, toch ook luisteren en aan het eind een advies in welke situatie welke oplossing te kiezen.

Voedingsleer

Het begrip schakelende en lineaire voedingen zegt u mogelijk niets. Waarom ook, steek de stekker van een apparaat in het stopcontact en het gaat werken. We weten allemaal dat er uit het stopcontact en spanning komt van ca. 230 Volt. Die spanning varieert van plus 115 Volt naar min 115 Volt en daarom noemen we dat wisselspanning. Onze apparaten werken echter intern met gelijkspanning. Hoe hoog die interne spanning moet zijn hangt af van de schakeling in het apparaat. Om van een 230 Volt wisselspanning gelijkspanning te maken zijn maar een paar basis elementen nodig. Een voedingstransformator om van 230 Volt te zakken naar een lagere spanning. Een gelijkrichter diode om van wisselspanning gelijkspanning maken en één of meer condensatoren om de gelijkspanning netjes vlak te maken. Een dergelijke voeding in uw audio bevat meer componenten, maar dit is de basis van wat genoemd wordt een lineaire voeding.

Een schakelende voeding werkt anders. De netspanning mag veelal elke waarde hebben tussen 100 en 240 Volt. Aan de kant van de netspanning zit een transistor die op heel hoge snelheid schakelt tussen aan en uit. Als hij aan staat, spanning doorlaat, dan wordt die spanning naar een kleine transformator geleidt, die net als in een lineaire voeding de spanning transformeert naar een lagere spanning. Daarna zien we weer diodes en condensatoren. Via een slim circuit aan de secundaire kant van de kleine transformator wordt bepaald hoe lang of hoe kort de transistor een de primaire kant mag geleiden. Lang is voor veel stroom, kort is voor weinig stroom. Een heel efficiënt proces dat plaatsvindt op een heel hoge frequentie. Laat het nu zo zijn dat voor heel hoge frequenties slechts kleine transformatoren nodig zijn, terwijl voor 50 Hertz wegens veel grotere verliezen zware transformatoren gebruikt moeten worden. Maar een schakelende voeding heeft ook een nadeel, door de hoge frequentie van het aan/uitschakelen van de transistor ontstaat vervuiling op het lichtnet. Hoogfrequente vervuiling en storing die andere apparaten negatief zal kunnen beïnvloeden.

Het ontdekken van welke voeding wordt gebruikt is niet altijd even gemakkelijk. Fabrikanten die een muurplug gebruiken herkennen we gelijk. Dat zijn schakelende voedingen. Intern is dat een andere zaak. Versterkers kunnen werken met lineaire of schakelende voedingen, ongeacht of ze werken in klasse AB of in D. Voor klasse D versterkers worden vaak schakelende voedingen ingezet, maar niet altijd. Streamers werken veelal met een schakelende voeding, een DAC juist weer niet. Vraag ernaar als u twijfelt!

Power volgens Audes

De genoemde storing en vervuiling willen we buiten houden en dat is te doen met een netfilter of een scheidingstransformator. Audes maakt voor al zijn power conditioners gebruik van transformatoren. Met verschillende capaciteiten van 500 Watt tot 3000 Watt. De transformator ontvangt aan de primaire kant (het stopcontact) 230 Volt en geeft aan de secundaire kant (uw set) bijna 230 Volt af. Een klein verlies is niet te vermijden, maar dat is niet erg, apparatuur gaat veel langer mee bij een lage 225 Volt dan bij een hoge 235 Volt. Audes is van oudsher een transformator fabrikant, uit Estland en daarmee voormalig Oostblok, waar radio ontvangst slecht was en materiaal schaars. Audes gebruikte en gebruikt daarom een wikkeltechniek die storingen onderdrukt. De bijzonderheid zit in de afstand tussen de primaire wikkelingen en de secundaire wikkelingen en de fase van de wikkelingen. Die is anders dan in medische trafo’s of goedkope scheidingstrafo’s. Het is een kostbare manier van wikkelen, vereist vakmanschap verkregen uit jaren en jaren ervaring.

Wie een ‘normale’ scheidingstrafo doormeet zal bemerken dat naast de 50 Hertz ook hoogfrequente spanningen worden overgedragen. Tot in de Megahertzen. Dat komt omdat dit soort trafo’s voor heel hoge frequenties werken als een condensator. Een condensator vormt een blokkade voor lage frequenties en laat hoge frequenties gewoon door. We willen echter van die hoge frequenties af en dus moet voorkomen worden dat een scheidingstrafo een capacitieve werking meekrijgt. En die truc, die wikkeltechniek, beheerst Audes als geen ander. Eén van de redenen dat Audes zijn prijs waard is, want een Audes filtert vanaf 800 Hertz naar boven toe alles weg. Er is nog een reden dat een Audes zo effectief werkt, is er aan de primaire kant een fase en een nul, secundair is er tweemaal 115 Volt. Twee fases, die opgeteld 230 Volt vormen, met een midden aftakking als virtuele aarde. Een Audes power conditioner hoeft daarom niet persé aangesloten te worden op een geaarde wandcontactdoos. Secundair verkrijgen we een zwevende aarde die vooral NIET verbonden mag worden met een echte randaarde. Omdat er twee fases zijn is het polen van apparatuur ook niet nodig, al is het wel aan te raden alle apparatuur op dezelfde manier gepoold aan te sluiten. Om onderlinge beïnvloeding te voorkomen aan secundaire kant.

Audes TT1700DC

We weten nu twee dingen: schakelende voedingen hebben een negatieve invloed op lineaire voedingen en vervuiling uit het lichtnet moeten we tegenhouden. Maar wat nu als we aan de secundaire kant van een scheidingstransformator zowel lineaire als schakelende voedingen toepassen? Dat brengen we alsnog in onze audio de troep die we zo graag wilden filteren. Daarom heeft Audes een TT1700DC als nieuw model uitgebracht. Daarin vinden we niet één maar twee transformatoren, gescheiden van elkaar aan de apparaat kant. Vier outlets zijn beschikbaar voor een totale afname van 1500 Watt en vier andere voor een afname van maximaal 200 Watt. Een DC blocker aan primaire zijde houdt een eventueel gelijkstroom component weg uit het lichtnet, die vervelende gelijkstroom is de oorzaak dat transformatoren soms mechanisch brommen. Tevens is er een klein circuit dat zorgt voor een opbouwende aanloopstroom, zodat de zekeringen in uw meterkast niet afschakelen door een vanuit een Audes veroorzaakte inschakelstroompiek. Geen filters, dus nooit dynamiekverlies of kleuring. Juist het omgekeerde, een grote transformator is als het ware een stroombuffer. Vanwege de lage impedantie aan secundaire kant van 0,4 Ohm kan een Audes korte afnamepieken van een versterker prima opvangen. Veel beter dan een wanddoos met zijn hogere impedantie. Met een TT1700DC kunnen we dus onze apparatuur met lineaire voedingen, denk aan voor- en eindversterkers aansluiten op de 1500 Watt outlets en op de 200 Watt outlets onze apparatuur met schakelende voedingen. Dus alles met een muurplug, een TV en veel streaming apparaten.

Een Audes TT1700DC is geen doosje dat je ergens weg kunt frommelen, het is een flinke kast, 18,5 cm hoog, 47,7 cm breed en 37,2 cm diep. Hij weegt 30 kilo. Het gewicht zit hem voornamelijk in de transformatoren. Het front heeft afgeronde hoeken wat optisch het apparaat kleiner maakt. Op het front treft u drie meters aan: een voltmeter die aangeeft welke spanning het lichtnet levert, een ampère meter voor de 1500 Watt trafo en een tweede voor de 200 Watt trafo, meters waarop u kunt aflezen hoeveel stroom uw apparaten trekken. Twee bescheiden LED’s geven aan dat beide circuits actief zijn. Op de achterzijde twee maal vier outlets, een C20 netspanning entrée en twee schakelaars zodat de trafo’s onafhankelijk van elkaar aan en uit te zetten zijn. Een netsnoer met een C19 stekker zit standaard in de doos. Een upgrade naar een betere kabel raad ik sterk aan.

Luisteren naar vervorming

Theorie en praktijk kunnen best van elkaar afwijken en dus moet de proef op de som genomen worden. Daartoe zijn uit de winkel willekeurige componenten gekozen, waarbij wél is gelet op onderlinge samenhang, maar niet op het kunnen aantonen van verschillen. Met andere woorden, er staat ook zonder Audes een fijne set te spelen. Streaming bron en voorversterker is een Cambridge Audio Edge NQ met als eindversterker een Edge W. Opgestelde luidsprekers zijn Sonus faber Electa Amator. Tevens staat ter beschikking een Rega Aria Mk III phono versterker voor een Thorens platenspeler. Allemaal met een lineaire voeding. Schakelende voedingen vinden we voor een Silent Angel Bonn ethernet switch, de voeding voor onze Thorens, in een Lumin D3 streamer en een Samsung QLED televisie. Alles netjes aangesloten op onze Audes. Nog even over de keuze voor een televisie, dat is vaak een wezenlijk onderdeel van een compleet AV systeem, naast het feit dat de beeldkwaliteit met een powerconditioner fors beter wordt. Een moderne TV heeft altijd een schakelende voeding aan boord. Samsung, LG, Loewe en alle anderen niet uitgezonderd.

Ik luister als eerste naar de zangkwaliteiten van Les Kapsberg’girls en hun album ‘Vox feminae’. Twee sopranen, een cello en een getokkeld instrument. Op het moment dat ik de TV omzet van de 200 Watt outlet naar de outlet waar de Cambridge Audio apparatuur zijn spanning vandaan haalt, verkrijg ik een hardere, agressievere klank uit de Sonus fabers. Gevangen in een kleiner stereobeeld gaat een stukje emotie verloren, natuurlijkheid en gemak nemen af. Stemmen en instrumenten worden meer op elkaar gedrukt, ingeklemd tussen de luidsprekers. Diepte verdwijnt grotendeels. De TV gaat ten koste van zuiverheid waar we nu juist de Audes zo dankbaar voor zijn.

Heather Nova zingt haar ‘Fragile’. Met weer een harde rand, de gitaar zit in haar mond, weg is de schoonheid van deze track. Trek ik de stekker van de TV uit de Audes dan stijgt haar stem in hoogte, terwijl de gitaar juist naar beneden zakt. De weergave wordt warmer, emotioneler en ronder. Weg is de hardheid op de stem. Natuurlijk is een TV niet het eerste apparaat waar je aan denkt, maar een streamer als een Lumin D3 is als bron zeker een voor de hand liggende keuze. Het negatieve effect van een Lumin interne voeding is minder dan met een TV die veel meer stroom trekt, maar het wordt nog steeds niet optimaal. Iets dat gemakkelijk hoorbaar en controleerbaar is. Niet de schuld van Lumin, het ligt aan de aard van een schakelende voeding, op zich van hoge kwaliteit.

Is er een meetbaar verschil? Ja, maar nauwelijks te interpreteren met een simpele meter. Eigenlijk heb je een analyzer nodig om te zien wat er daadwerkelijk verandert. Ik kan aan de meting geen conclusie verbinden anders dan: er is verschil. Met de TV meer verschil, met de Lumin minder verschil. Zet ik zowel de TV als de Lumin op de 200 Watt outlets, dan heeft dat geen enkele meetbare of hoorbare invloed op de 1500 Watt outlets.

Nog eens Heather Nova, nu met ‘Waiting for a girl like you’. Met de Lumin op de 1500 Watt outlet. Ik beluister een akelige slis op haar stem, haar piano mist volheid. Zonder Lumin is de slis weg, maakt plaats voor heesheid die ik herken van veel andere systemen. Piano neemt afstand, tonen lopen langer door. Muziek is emotioneler, aangenamer, zachter en intenser. Woorden krijgen betekenis. Met TV aangesloten is de slis weer heftiger, piano kaler, de schoonheid is weg die er daarnet nog wel was. Zelfs als de TV op stand-by staat is het verschil evident. Het is een herhaling van daarnet met Inger Marie Gundersen en haar ‘Five minutes’. Met TV in de “verkeerde” outlet is het stereobeeld kleiner, stem en instrumenten zijn harder van klank, hangen tussen de weergevers. Met Inger is de invloed op bassen ook duidelijk te maken. Muziek komt niet meer gemakkelijk los van de twee weergevers en rommelt onduidelijk in de lage tonen.

Een LP met demo’s van het Stockfish label ligt op de Thorens platenspeler en ik kies een track met Sara K. Weer exact hetzelfde resultaat, met TV aangesloten is het stereobeeld kleiner, ontstaat er minder ruimte, blijft muziek grotendeels geplakt aan de weergever. Sara’s stem wordt niet zozeer anders, wel gaat het om het stereobeeld dat krimpt. Muziek vloeit minder, weerklinkt eenvoudiger. De mooie set blijft mooi, de krenten verdwijnen uit de pap. Een stuk glans gaat verloren en dat was nou juist de reden waarom in de eerste plaats een Audes is neergezet.

Aanbevelingen

Omdat ik niet alleen voor Lexicom Multimedia schrijf en/of recenseer, staan thuis twee complete installaties ter beschikking. Eén met een Audes ST3000DC en de tweede met een Audes ST900DC. Daar heb ik apparatuur met lineaire voedingen op aangesloten en hou ik de schakelende voedingen weg van de Audes outlets. Dat kan omdat ik voedingen van onder andere switches ben gaan upgraden van schakelend naar lineair of door de paar overgebleven voedingen dan maar rechtstreeks aan te sluiten op het lichtnet. Een ST1700DC zou met name om die reden zeer welkom zijn als vervanging van mijn ST900DC.

Dat brengt mij bij de volgende aanbevelingen, die u helemaal niet hoeft te volgen en ook geen wet van Meden en Perzen zijn. Simpelweg ervaringen van een intensieve gebruiker.

  • In algemene zin, houdt apparatuur met een lineaire voeding gescheiden van schakelende voedingen op het lichtnet. Met een netfilter of een scheidingstransformator zoals in een Audes zit.
  • Heeft u al een Audes uit de ST serie, haal daar de schakelende voedingen van af.
  • Idem maar met klasse D versterkers met schakelende voedingen, haal daar de lineaire voedingen weg van een Audes.
  • Wilt u zowel lineaire voedingen als schakelende voedingen op één power conditioner aansluiten, dan is een ST1700DC of TT3200DC de aangewezen weg.
  • Liever twee netfilters of tweemaal een Audes dan voedingen mixen.
  • Is 200 Watt aan power niet afdoende, bijvoorbeeld voor klasse D versterkers of bij gebruik van zeer grote beeldschermen, maak dan een combinatie met bijvoorbeeld tweemaal een Audes ST900DC.
  • Vervang desnoods schakelende voedingen door lineaire, voor een Bonn of English Electric switch kan dat een Forester zijn, voor Melco/Dela iets van Keces of Farad, met een Lumin kun je een SBooster gaan gebruiken.
  • Heeft u een Audes uit de ST serie, daarin zijn de outlets serieel aangesloten, vraag dan bij Lexicom Multimedia na wat de beste volgorde van aansluiten is.
  • In een Audes uit de TT serie zijn de outlets in ster aangesloten, daar maakt de volgorde van apparaten niet uit.
  • Vraag advies aan uw dealer voordat u tot aankoop overgaat.
  • Last but not least, stroom is het begin van uw audio of beeld systeem. Besteedt er aandacht aan. Vervuiling vanaf het lichtnet is er altijd en maakt dat u met minder plezier luistert dan naar hetgeen de fabrikant van uw audio voor ogen had.

Het is een ander verhaal geworden dan anders, maar mogelijk helpen mijn aanbevelingen u om met meer plezier te laten luisteren naar muziek of naar beeldmateriaal te kijken. Zelf ben ik zeer gecharmeerd van Audes oplossingen, in de praktijk werken ze altijd en in plaats van een negatief effect op dynamiek, waar veel netfilters zich schuldig aan maken, ervaar ik in alle gevallen een toename van dynamiek. Mede omdat de achtergrond veel stiller wordt. Wie dynamische muziek draait zal ervaren dat een Audes power conditioner daarin wel degelijk een positief aandeel levert, op gehoor en het is met natuurkundige wetten te verklaren. Een Audes kleurt de muziek niet, heeft geen eigen klank, verandert niets aan beeld of geluid, anders dan verbetering aanbrengen door storingen van buitenaf te elimineren.

Prijs:

Audes TT1700DC                  €5.290,-